بسيارى آيات ( مائده ) آخرين آيات در اين ترتيب است منافاتى با نظم كتابى قرآن به صورت كنونى ندارد ، ممكن است طبق احتياجات عصرى حركت انقلابى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم در هر قطعه اى از زمان نياز به مطلبى و آياتى مناسب با حركت مزبور باشد و بدين جهت در نزول تفصيلى قرآن در زمان نياز و متناسب با آن نازل شده باشد ، ولى در طرح عمومى حركت ابدى جامعهء انسانى ترتيب ديگرى لازم باشد كه همين ترتيب كتابى كنونى است . اين كه در آيات قرآن گاهى سخن از نزول دفعى و كامل قرآن در شب قدر و شب مبارك مىرود « 1 » و گاهى از نزول تدريجى و متفرق قرآن « 2 » تفاوت همين دو حركت را مىرساند . بسيارى از دانشمندان عامّه و خاصّه گفته‌اند منظور از نزول دفعى و كامل در شب قدر ، نزول قرآن در آن شب بر آسمان نزديك ماست كه بعدا متناسب با نيازهاى جامعه و شخص رهبر تدريجا نازل شده است . آن وقت آسمان دنيا ( نزديك ) را معمولا طبق هيئت بطلميوسى فلك قمر مىگفته‌اند . ولى به نظر مىرسد اين توجيه هيچ گونه معناى مناسبى پيدا نمىكند . نزول به كرهء ماه چه معنائى مىتواند داشته باشد . مىتوان گفت طبق آيات قرآنى آسمان دنيا طبقهء مجموع ستارگان و

--> ( 1 ) . إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ سورهء قدر ، آيهء 1 ، إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنْذِرِينَ سورهء دخان ، آيهء 3 . ( 2 ) . وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلى مُكْثٍ سوره اسراء ، آيهء 106 ، وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ لا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً واحِدَةً ، ( سوره فرقان ، آيهء 32 ) . قرآنى كه متفرّق ساختيم تا در مهلتهائى بر مردم بخوانى . كافران گفتند : چرا قرآن يك جا بر پيامبر نازل نمىشود .